Ríkisstjórn magnaði kreppuna – nú þarf að skipta um kúrs

Rík­is­stjórn Íslands gerði dýr­keypt mis­tök í glímunni við efna­hags­á­hrif kór­ónu­veirunnar í vor og for­gangs­rað­aði í þágu vel stæðra á kostnað við­kvæmra hópa. Nú verða þing­menn félags­hyggju­flokka og sam­tök launa­fólks að taka höndum saman um að afstýra frek­ari hag­stjórn­ar­mis­tökum og knýja fram breyttar áherslur við land­stjórn­ina.

Tekju­falls- og við­spyrnu­styrkir auk ann­arra úrræða sem kynnt hafa verið að und­an­förnu vekja vonir um að rík­is­stjórnin sé loks­ins að ná betri tökum á efna­hags­vand­an­um. Löngu tíma­bær hækkun grunnatvinnu­leys­is­bóta, efl­ing virkni­úr­ræða fyrir atvinnu­leit­endur og aðgerðir til að draga úr skerð­ingum hjá barna­fólki og örykjum eru líka mik­il­vægur áfanga­sigur fyrir verka­lýðs­hreyf­ing­una, Sam­fylk­ing­una og fleiri sem kallað hafa eftir slíkum aðgerðum mán­uðum saman og vís­bend­ing um að enn sé lífs­mark í félags­hyggju­taug Vinstri grænna og Fram­sókn­ar­flokks­ins.  

Þessi jákvæðu skref afsaka þó ekki þann skaða sem unn­inn var með ómark­vissum og fálm­kenndum aðgerðum í vor, fálætið gagn­vart við­kvæmum hópum og hið algjöra ráða­leysi í atvinnu- og vel­ferð­ar­málum sem birt­ist í fjár­laga­frum­varpi og fjár­mála­á­ætlun rík­is­stjórn­ar­innar til næstu ára. En hvað fór úrskeiðis og hvernig er hægt að snúa þró­un­inni við, lág­marka skað­ann mán­uð­ina fram að kosn­ing­um?

AUGLÝSING

Button

Hik og hálf­kák

Rúm­lega hálft ár er liðið síðan fyrstu smit kór­ónu­veiru greindust á Íslandi og mesti efna­hags­sam­dráttur frá upp­hafi mæl­inga skall á. Það vakti undrun strax í byrjun að rík­is­stjórn Íslands hreyfði sig hægar og gerði minna til að milda höggið heldur en rík­is­stjórnir nágranna­land­anna. Meðan rík­is­á­byrgð­ar­lánum og rekstr­ar­styrkjum var dælt út til þús­unda fyr­ir­tækja í Evr­ópu tók marga mán­uði á Íslandi að koma slíkum úrræðum í gagn­ið. Þetta hálf­kák og hik jók á óviss­una fyrir launa­fólk, fyr­ir­tæki og fjár­festa einmitt þegar það var brýnna en nokkru sinni fyrr að beita rík­is­vald­inu sem kjöl­festu­afli og mót­vægi við hina gríð­ar­legu óvissu kór­ónu­krepp­unn­ar. Þetta er ekki eft­irá­speki, enda var marg­sinnis bent á að íslenska hag­kerfið væri sér­stak­lega ber­skjaldað fyrir efna­hags­á­föllum far­ald­urs­ins, m.a. vegna gríð­ar­legs vægis ferða­þjón­ustu og tengdra greina í íslensku atvinnu­lífi. Það var ekki nokkur ástæða til að ætla að hér þyrfti hóf­legri björg­un­ar­að­gerðir heldur en í nágranna­lönd­un­um. 

Björg­un­ar­pakkar upp á 230 millj­arða voru kynntir á hátíð­legum blaða­manna­fundum en aðeins brot af þeirri inn­spýt­ingu skil­aði sér út í hag­kerfið þegar þörfin var mest. Fólk og fyr­ir­tæki liðu fyrir þetta. Fjár­fest­ing­ar­á­tak rík­is­stjórn­ar­innar árið 2020 nam aðeins 15 millj­örðum (0,5 pró­sentum af vergri lands­fram­leiðslu) og var ekki skjót­virkara en svo að þjóð­hags­reikn­ingar sýndu bein­línis sam­drátt í opin­berum fjár­fest­ingum á fyrri hluta árs­ins. 

Svig­rúm van­nýtt

Þegar þetta er skrifað hafa heim­ili og fyr­ir­tæki fengið sam­tals um 38 millj­arða í beinan stuðn­ing vegna kór­ónu­krepp­unnar (1,3% af VLF) en þar af hafa 10,5 millj­arðar verið not­aðir til að borga fyr­ir­tækja­eig­endum styrki fyrir að segja upp starfs­fólki. Hluta­bóta­leið­in, kreppu­úr­ræði úr smiðju Jóhönnu­stjórn­ar­inn­ar, er ein fárra aðgerða sem tókst vel og skil­aði til­skildum árangri. Útfærslan sem rík­is­stjórnin lagði fyrir Alþingi gerði ráð fyrir skerð­ingum sem hefðu bitnað harka­lega á lág- og milli­tekju­hópum, en þökk sé þrýst­ingi sam­taka launa­fólks og þverpóli­tískri vinnu í vel­ferð­ar­nefnd Alþingis var úrræð­ið, sem upp­haf­lega átti að kosta tæp­lega 800 millj­ón­ir, útvíkkað og því breytt í 20 millj­arða björg­un­ar­net fyrir fólk og fyr­ir­tæki. 

End­ur­greiðsla virð­is­auka­skatts af vinnu við íbúð­ar­hús­næði (sem einnig var inn­leitt í kjöl­far banka­hruns­ins), hefur líka reynst ágæt­lega til að halda uppi eft­ir­spurn og skapa hvata til fram­kvæmda og við­halds, en þetta er skatt­afsláttur sem rennur að veru­legu leyti til vel stæðra. Þá hafa tvö­falt fleiri nýtt sér heim­ild­ina til að ganga á eigin sér­eign­ar­sparnað en upp­haf­lega var spáð, en sú aðgerð er bein­línis tekju­auk­andi fyrir rík­is­sjóð og gagn­ast auð­vitað best þeim tekju­hærri sem hafa efni á að safna sér miklum sér­eign­ar­sparn­aði.

Á heild­ina litið hefur veru­legum hluta stuðn­ings­að­gerða rík­is­stjórn­ar­innar vegna kór­ónu­krepp­unnar verið beint til tekju­hærri heim­ila og stærstu fyr­ir­tækj­anna. Þá má setja spurn­inga­merki við áhersl­una sem var lögð á að miðla auknu pen­inga­magni í umferð gegnum banka­kerfið frekar en beint úr rík­is­sjóði. Kristrún Frosta­dóttir hag­fræð­ingur bendir á að með þessu hafi svig­rúmið til pen­inga­prent­unar nýst vel stæðum heim­ilum sem ekki þurftu sér­stak­lega á því að halda í formi auk­inna hús­næð­is­lána í stað þess að lögð væri höf­uð­á­hersla á að verja afkomu­ör­yggi heim­ila og fram­leiðslu- og þjón­ustu­getu fyr­ir­tækja. 

Krafan um afkomu­ör­yggi hunsuð

Hvað með fólkið sem þurfti hvað mest á vernd og stuðn­ingi að halda? Þrátt fyr­ir ítrek­aðar ábend­ingar og ákall verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar á vor­mán­uðum var ekki gætt að afkomu­ör­yggi þeirra sem voru í við­kvæmri stöðu eða sér­stakri áhættu (t.d. vegna und­ir­liggj­andi sjúk­dóma) en höfðu ekki verið skyld­aðir í sótt­kví. Þann 3. sept­em­ber síð­ast­lið­inn gengu þing­menn Vinstri grænna, Sjálf­stæð­is­flokks og Fram­sóknar svo langt að fella til­lögu stjórn­ar­and­stöð­unnar um að lög um laun í sótt­kví tækju til for­eldra fatl­aðra og lang­veikra barna í til­vikum þar sem sótt­varna­ráð­staf­anir leiða til skertrar þjón­ustu og for­eldrar þurfa að vera frá vinnu til að sinna börn­unum sín­um. 

Það verður ekki sagt of oft að efna­hag­skreppan sem við göngum nú í gegnum er allt öðru­vísi en síð­asta kreppa og bitnar einna sár­ast á þeim sem missa vinn­una og fjöl­skyldum þeirra. Þrátt fyrir þetta þverskall­að­ist rík­is­stjórnin mán­uðum saman við að mæta kröfum verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar og stjórn­ar­and­stöð­unnar um hækkun grunnatvinnu­leys­is­bóta. Fjár­mála­ráð­herra kyrj­aði sömu mön­tr­una og hags­muna­sam­tök atvinnu­rek­enda um að hærri bætur drægu úr vinnu­hvata, en eins og fjöldi sér­fræð­inga hefur bent á eru bjög­un­ar­á­hrif atvinnu­leys­is­bóta sára­lítil við núver­andi kring­um­stæður og jafn­vel hag­stjórn­ar­lega skyn­sam­legt að hækka þær. Það verða ekki til nein störf með því að skapa neyð á heim­ilum fólks sem missir vinn­una og hækkun atvinnu­leys­is­bóta er bein­línis nauð­syn­leg til að sporna gegn ójafn­að­ar­á­hrifum krepp­unn­ar. Þess vegna er fagn­að­ar­efni að rík­is­stjórnin hafi loks­ins, þann 20. nóv­em­ber síð­ast­lið­inn, látið að hluta undan kröf­unni um hækkun grunnatvinnu­leys­is­bóta þótt hækk­unin ætti auð­vitað að fylgja þróun lífs­kjara­samn­inga. 

Fyr­ir­tækja­eig­endur í for­gangi

Það fór minna fyrir áhyggjum af óæski­legum hag­rænum hvötum þegar stjórn­ar­meiri­hlut­inn ákvað að borga eig­endum fyr­ir­tækja í fjár­hags­vanda sér­staka styrki fyrir að reka starfs­fólk á sama tíma og skil­yrði hluta­bóta­leið­ar­innar voru þrengd. Meira en 10 millj­örðum af almannafé hefur verið varið til að bjarga hlutafé og verja óbreytt eign­ar­hald fyr­ir­tækja með þessum hætti und­an­farna mán­uði án þess að gerðar séu kröfur um sam­fé­lags­lega ábyrgð(t.d. um bann við launa­þjófn­aði og aflands­braski eða að stærri fyr­ir­tæki skuld­bindi sig til að minnka kolefn­is­fótsporið). 

Með því að hafa upp­sagna­leið­ina „al­menna“ en ekki bundna við smærri fyr­ir­tæki átti sér stað risa­vaxin björgun hlut­hafa með fjalla­baks­leið, án skil­yrða eða trygg­inga um að ríkið fengi neitt á móti. Í hópi þeirra tíu fyr­ir­tækja sem fengu allra mest út úr upp­sagna­leið­inni eru Kynn­is­ferð­ir, sem fengu 200 millj­óna rík­is­styrk og eru í meiri­hluta­eigu for­eldra og systk­ina fjár­mála­ráð­herra, og Bláa lón­ið, sem fékk 570 millj­ónir og er m.a. í eigu eig­in­konu utan­rík­is­ráð­herra. Sam­kvæmt svörum stjórn­ar­ráðs­ins til Kjarn­ans þótti ekki til­efni innan ráðu­neyt­anna til að „meta sér­stak­lega hæfi ráð­herra í þeim aðgerðum sem stjórn­völd hafa gripið til vegna COVID-19 far­ald­urs­ins”. Upp­sagna­leiðin var rétt­lætt sem nauð­syn­leg til að ekki yrðu tafir á því að starfs­menn fyr­ir­tækja í miklum rekstr­ar­vanda fengju greidd laun á upp­sagn­ar­fresti, en þetta eru fals­rök enda til ódýr­ari og ein­fald­ari leiðir til að ná slíkum mark­mið­um. Heild­ar­um­fang upp­sagna­styrkj­anna er tvö­falt meira en nemur árlegum kostn­aði við að láta atvinnu­leys­is­trygg­ingar fylgja þróun lífs­kjara­samn­inga.

Atvinnu­leysi við­haldið

Fjár­mála­ráð­herra gerir mikið úr því að rík­is­sjóður verði rek­inn með gríð­ar­legum halla og hrósar sér fyrir að leyfa sjálf­virkum sveiflu­jöfn­urum að leika sitt hlut­verk. En halla­rekst­ur­inn getur ekki verið mark­mið í sjálfu sér. Það sem skiptir máli er hvernig pen­ingum er varið og sjálf­virkir sveiflu­jafn­arar koma ekki í stað­inn fyrir heild­stæða áætlun um atvinnu­sköpun og sjálf­bæran hag­vöxt.

Einna mest slá­andi við fjár­mála­á­ætlun rík­is­stjórn­ar­innar er að þar birt­ist engin skýr áætlun um fjölgun starfa, hvorki í einka­geir­anum né hjá hinu opin­bera, og gert er ráð fyrir að atvinnu­leysi drag­ist saman um aðeins eitt pró­sentu­stig milli áranna 2020 og 2021. Atvinnu­leysi mælist mest meðal erlendra rík­is­borg­ara og ungs fólks og hefur auk­ist meira hjá konum en körl­um. Samt hefur lítið verið um sér­tækar aðgerðir fyrir þessa hópa hingað til og um 85 pró­sent þeirra starfa sem verða til vegna fjár­fest­ing­ar­átaks rík­is­stjórn­ar­innar eru karla­störf.  

Fjár­fest­ing­ar­átakið dugar skammt. Sam­kvæmt fjár­mála­á­ætlun nær fjár­fest­ing­ar­aukn­ing rík­is­ins rétt svo að vega upp á móti sam­drætti í fjár­fest­ingu sveit­ar­fé­laga og opin­berra fyr­ir­tækja en fjár­fest­ing hins opin­bera mun allt í allt aukast um aðeins 2 millj­arða milli áranna 2020 og 2021, fjár­hæð sem jafn­gildir 0,06 pró­sentum af vergri lands­fram­leiðslu í dýpstu kreppu íslenskrar hag­sögu. Þetta er ótrú­leg stað­reynd sem hefði mátt fá meiri athygli í ljósi fag­ur­gala ráða­manna um stór­aukna opin­bera fjár­fest­ing­u. 

Sveit­ar­fé­lögin skilin eft­ir, vel­ferð­ar­þjón­usta van­fjár­mögnuð

Sveit­ar­fé­lögin standa frammi fyrir gríð­ar­legum rekstr­ar­vanda vegna far­sótt­ar­innar og þyrftu um 50 millj­arða stuðn­ing frá rík­inu til að geta haldið uppi óskertri grunn­þjón­ustu á næsta ári. Heild­ar­stuðn­ingur rík­is­ins við sveit­ar­fé­lögin vegna far­ald­urs­ins nemur aðeins 10 pró­sentum af þess­ari fjár­hæð, eða tæpum 5 millj­örð­um. Með þess­ari fjársvelti­stefnu – sem gengur þvert á það sem er verið að gera á hinum Norð­ur­lönd­unum – eru sveit­ar­fé­lögin neydd til skulda­söfn­unar á miklu verri lána­kjörum en bjóð­ast rík­inu og til nið­ur­skurðar og upp­sagna með ömur­legum afleið­ingum fyrir skóla- og vel­ferð­ar­þjón­ust­u. 

Fjár­mála­á­ætlun rík­is­stjórn­ar­innar gerir ráð fyrir 2 pró­senta almennri aðhalds­kröfu í rík­is­rekstr­inum og 0,5 pró­senta aðhalds­kröfu á heil­brigð­is­stofn­an­ir, öldr­un­ar­stofn­anir og skóla næstu tvö árin. Eins og BSRB bendir á felur þetta meðal ann­ars í sér að raun­lækkun verður á fram­lögum til rekstrar í almennri sjúkra­hús­þjón­ustu milli ára. Sam­tök fyr­ir­tækja í vel­ferð­ar­þjón­ustu hafa varað við afleið­ingum þess ef ekki er bætt í fjár­veit­ingu til hjúkr­un­ar- og end­ur­hæf­ing­ar­þjón­ustu vegna far­ald­urs­ins, en sam­kvæmt umsögn sam­tak­anna um fjár­lögin mun rekstr­arfé hjúkr­un­ar-, dval­ar- og dagdval­ar­rýma hafa verið skert um meira en 2 millj­arða króna með aðhalds­kröfum á þessu kjör­tíma­bili þegar rík­is­stjórnin fer frá í sept­em­ber 2021. 

Þrátt fyrir að sál­fræði­þjón­usta hafi verið felld undir greiðslu­þátt­töku Sjúkra­trygg­inga með lögum sem sam­þykkt voru með 54 atkvæðum á Alþingi í vor er ekki kveðið skýrt á um fjár­mögnun þjón­ust­unnar í fjár­laga­frum­varpi rík­is­stjórn­ar­inn­ar. Þetta er áhyggju­efni, enda má vænta þess á tímum far­sótt­ar, félags­legrar ein­angr­unar og fjölda­at­vinnu­leysis að margir þurfi sár­lega á geð­heil­brigð­is­þjón­ustu að halda en hafi ekki tök á að sækja sér þjón­ust­una á eigin kostn­að. Allt er þetta í takt við þá vondu for­gangs­röðun sem getið var um hér í upp­hafi: hópar sem þurfa sér­stak­lega á hjálp að halda eru látnir bíða í óvissu.

Aðhaldið gagn­vart Land­­spít­­al­­anum eru kannski alvar­­leg­ast, en fram­­kvæmda­­stjóri fjár­mála­sviðs LSH upp­­lýsti um það á dög­unum að spít­­al­inn stæði frammi fyrir hátt í 4 millj­­arða hag­ræð­ing­ar­kröfu vegna upp­­safn­aðs rekstr­­ar­halla og aðhalds­kröfu í fjár­lög­um. Þetta muni tor­velda spít­al­anum að ná niður biðlistum vegna kór­ónu­veirunnar og óhjá­kvæmi­lega koma niður á þjón­ustu við sjúk­linga. Það hefur legið fyrir allt frá því að rík­is­stjórnin kynnti fyrstu fjár­mála­á­ætlun sína árið 2018 að heil­brigð­is­þjón­ust­unni væru ætl­aðir of litlir fjár­munir til rekst­urs á kjör­tíma­bil­inu með til­liti til mann­fjölda­þró­un­ar, öldr­unar þjóð­ar­innar og fleiri áskor­ana, en á tímum heims­far­ald­urs verða stífar aðhalds­kröfur í heil­brigð­is­kerf­inu sér­stak­lega hættu­leg­ar. Skýrsla gæða- og sýk­inga­varn­ar­deildar Land­spít­ala um hópsmit á Landa­koti sýnir hve brýnt er að efla mönnun í sjúkra­hús­þjón­ust­unni, laða fag­fólk til starfa og taka á hús­næð­is­vand­an­um. Þess vegna skýtur skökku við að nú eigi að knýja Land­spít­al­ann til að ráð­ast í aðgerðir á borð við þétt­ingu vak­taplans, seinkun sum­ar­ráðn­inga á læknum og frestun hús­næð­is­fram­kvæmda. 

Metn­að­ar­leysi í lofts­lags­málum og frá­leitar skatta­breyt­ingar

Auð­vitað mætti nefna sitt­hvað fleira í fjár­lögum og fjár­mála­á­ætlun sem ber vitni um sér­kenni­legar áhersl­ur. Fram­lag rík­is­ins til lofts­lags­mála er skammar­lega lágt, langt innan við 1 pró­sent af vergri lands­fram­leiðslu (VLF) og eykst um 0,02 pró­sent af VLF milli ára, enda styðst rík­is­stjórnin við miklu metn­að­ar­minni lofts­lags­mark­mið en Evr­ópu­sam­bandið og hin Norð­ur­lönd­in. Fram­lög til vinnu­staða­náms, fram­halds­fræðslu, íslensku­kennslu fyrir útlend­inga, sí- og end­ur­mennt­un­ar­stöðva og starfs­mennt­unar drag­ast ýmist saman eða standa í stað á tímum þegar fjöldi fólks er án vinnu og tæki námstengdum úrræðum fagn­andi. Skattapóli­tíkin er vond og tekju­stofnar rík­is­ins eru veiktir með ómark­vissum skatta­lækk­unum á borð við lækkun erfða­fjár­skatts og fjár­magnstekju­skatts og afnáms stimp­il­gjalds vegna kaupa á stórum skip­um.

Hvaða afleið­ingar mun það hafa fyrir íslenskt atvinnu­líf og sam­keppni í land­inu ef áform rík­is­stjórn­ar­innar um nið­ur­skurð til Sam­keppn­is­eft­ir­lits­ins ganga eftir á tímum þegar það er veru­leg hætta á að smærri fyr­ir­tæki strá­falli en þau stærri nái ráð­andi stöðu á mörk­uð­um? Hvernig dettur stjórn­ar­meiri­hlut­anum í hug að draga úr fram­lögum til sókn­ar­á­ætl­ana lands­hluta og vinna þannig gegn byggða­efl­ingu og fjár­fest­ingu í nærum­hverf­inu  þegar einka­fjár­fest­ing er að drag­ast stór­kost­lega sam­an? Er snjallt að gera kröfur um aðhald í rekstri heil­brigð­is­þjón­ust­unnar á tímum heims­far­ald­urs? Þetta er á meðal þeirra fjöl­mörgu spurn­inga sem vakna við lestur fjár­laga­frum­varps og fjár­mála­á­ætl­un­ar. 

Þörf á skaða­minnkun næstu mán­uð­ina

Verk­efni næstu vikna og mán­aða er að aftra því að rík­is­stjórnin haldi áfram að dýpka krepp­una með van­hugs­uðum aðgerðum og vondri for­gangs­röð­un. Von­andi fáum við bólu­efni og betri rík­is­stjórn á næsta ári, en þangað til verður að verja lífs­af­komu fólks, verja opin­bera þjón­ustu, hindra frek­ari til­færslu fjár­muna til þeirra sem þurfa ekki á þeim að halda og vinna gegn rýrnun mannauðs og fram­leiðslu­tækja til þess að fram­boðs­hliðin í hag­kerf­inu verði undir við­spyrn­una búin þegar veiran hypjar sig á brott.

Eft­ir­far­andi eru lág­marks­kröfur sem við hljótum að gera til stjórn­valda þangað til ný rík­is­stjórn tekur við og kraft­mikið upp­bygg­ing­ar­starf getur hafist:

  • Komið verði í veg fyrir nið­ur­skurð þjón­ustu og fjár­fest­inga á sveit­ar­stjórn­ar­stig­inu með stór­auknum stuðn­ingi rík­is­ins við sveit­ar­fé­lög í fjár­lögum og fjár­mála­á­ætl­un.
  • Ráð­ist verði í grein­ingu á því hvaða hópar fólks og fyr­ir­tækja hafa fallið milli skips og bryggju í aðgerðum rík­is­stjórn­ar­innar og gripið strax til aðgerða til að leið­rétta þessa mis­bresti.
  • Fallið verði frá öllum aðhalds­kröfum í heil­brigð­is­kerf­inu og Land­spít­al­anum tryggð við­bóta­fjár­veit­ing til rekstrar svo ekki þurfi að skerða þjón­ustu við sjúk­linga.
  • Undið verði ofan af skað­legum breyt­ingum sem gerðar voru á hluta­bóta­leið­inni síðla sum­ars og lág­marks­starfs­hlut­fallið lækkað til að bæta virkni úrræð­is­ins og verja störf.
  • Atvinnu­leys­is­bætur og bætur almanna­trygg­inga fylgi launa­þróun til að draga úr ójafn­að­ar­á­hrifum krepp­unn­ar.

Þann 25. sept­em­ber 2021 gefst svo tæki­færi til að fella rík­is­stjórn­ina í Alþing­is­kosn­ingum og leiða sterka félags­hyggju­stjórn til valda, stjórn sem er til­búin að beita rík­is­vald­inu af fullum þunga til að reisa Ísland upp úr kór­ónu­krepp­unni: skapa atvinnu, efla opin­bera þjón­ustu, jafna kjörin með sann­gjarnri skatt­heimtu, skila auð­lind­arent­unni í sjáv­ar­út­vegi til þjóð­ar­innar og renna traust­ari stoðum undir verð­mæta­sköpun og sam­keppni á Íslandi. Verk­efnið kallar á breiða sam­stöðu félags­hyggju­fólks, það verður ekki auð­velt og fjár­sterk öfl munu beita sér af alefli gegn því að okkur tak­ist það, en það er ómaks­ins vert að reyna – og nú eru tíu mán­uðir til stefn­u. 

Greinin birtist fyrst á Kjarnanum.

Höfundur er ungur jafnaðarmaður og starfar nú við ráðgjöf fyrir þingflokk Samfylkingarinnar.

Deila

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Ungir jafnaðarmenn

Nýlegar færslur